Postpartum Depression म्हणजे काय? प्रसूतीनंतरचा नैराश्याचा आजार
Postpartum Depression (PPD) म्हणजे बाळंतपणानंतर काही महिलांमध्ये दिसून येणारा एक गंभीर मानसिक आरोग्याचा विकार होय. प्रसूतीनंतर शरीरात होणारे हार्मोनल बदल, झोपेची कमतरता, शारीरिक थकवा आणि नव्या जबाबदाऱ्यांमुळे काही मातांना नैराश्य, चिंता आणि भावनिक अस्थिरता जाणवू शकते.
सामान्यतः बाळंतपणानंतर काही दिवस "Baby Blues" जाणवू शकतात, परंतु ही लक्षणे दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकून राहिल्यास ती Postpartum Depression असू शकतात.
Postpartum Depression का होतो?
1. हार्मोनल बदल
प्रसूतीनंतर इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन या हार्मोन्समध्ये अचानक घट होते, ज्यामुळे मनःस्थितीवर परिणाम होऊ शकतो.
2. झोपेची कमतरता
नवजात बाळाची काळजी घेताना पुरेशी झोप मिळत नाही.
3. शारीरिक थकवा
प्रसूतीनंतर शरीराला पुनर्बलनासाठी वेळ लागतो.
4. भावनिक ताण
आई होण्याची नवीन जबाबदारी, कुटुंबातील अपेक्षा आणि ताण यामुळे मानसिक दडपण वाढू शकते.
5. पूर्वीचा नैराश्याचा इतिहास
पूर्वी Depression किंवा Anxiety असलेल्या महिलांमध्ये धोका अधिक असतो.
Postpartum Depression ची लक्षणे
- सतत दुःखी किंवा निराश वाटणे
- वारंवार रडू येणे
- चिडचिड होणे
- झोप न लागणे किंवा खूप झोप येणे
- भूक कमी होणे किंवा जास्त खाणे
- कोणत्याही गोष्टीत रस न वाटणे
- बाळाशी जुळवून घेण्यात अडचण येणे
- स्वतःला दोष देणे
- चिंता आणि भीती वाटणे
- एकटेपणा जाणवणे
कधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा?
खालील लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा:
- दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ नैराश्य राहणे
- दैनंदिन कामे करण्यात अडचण येणे
- बाळाची काळजी घेण्यास अडथळा येणे
- स्वतःला इजा करण्याचे विचार येणे
- अत्याधिक चिंता किंवा घबराट होणे
उपचार कसे केले जातात?
समुपदेशन (Counselling)
मानसोपचार तज्ञांशी संवाद साधल्याने मोठा फायदा होतो.
कुटुंबाचा आधार
कुटुंबातील सदस्यांचा भावनिक आधार अत्यंत महत्त्वाचा असतो.
पुरेशी झोप आणि विश्रांती
आराम आणि झोप मानसिक आरोग्यासाठी आवश्यक आहेत.
औषधोपचार
गरज भासल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधे दिली जाऊ शकतात.
Postpartum Depression टाळण्यासाठी उपाय
- प्रसूतीपूर्व मानसिक तयारी करणे
- कुटुंबीयांकडून मदत घेणे
- संतुलित आहार घेणे
- नियमित चालणे किंवा हलका व्यायाम करणे
- स्वतःसाठी थोडा वेळ काढणे
- भावना मोकळेपणाने व्यक्त करणे
